A historia seguiu o seu curso e da Alta Idade Media, temos infinidade de testemuños como os sepulcros medievais que se atoparon baixo a praza de Sn. Roque (Crespos); ou toponimia como Desteriz ou Esmoriz que nos referencian algún posesor suevo.

 

Na Plena Idade Media (S.XI-XII) pódese constatar como o monasterio de Sta. María de Fiaes dispoñía de grandes posesións-donaciones; como así se percibe no Tombo desta entidade, nestas terras de Padrenda. Sirva como exemplo a reprodución seguinte datada no ano 1240:

Xa a finais da Idade Media s.XIV e desde entón, estas terras pertencían na súa gran maioría á jurisdicción eclesiástica do monasterio de Celanova, tal e como se testemuña nos fueros que esta institución concedía por entón aos veciños locais, e que permitiron constatar a existencia dun priorato Bernardo (orde do Cister) no actual pobo de Monterredondo:

 

 

Segundo M. Murguía este convento de bernardos pasou a ser parroquial por R.Ou. de 12 de Novembro de 1836.
Pero non só Celanova pleiteaba entón por estas terras; tamén o monasterio de Ramiranes no s.XIII tivo os seus máis e os seus menos para facer valer os seus dereitos sobre vellas posesións en Grixó e A Torre.

Por entón as terras de Padrenda eran paso obrigado para aqueles peregrinos que vindo de Portugal desexaban seguir o seu camiño por Ribadavia, cara a Santiago de Compostela a través dunha vía romana por Pontedeva-Carreira-Pontebarxas, perpendicular á XVIII. Así se constata o paso da raíña Isabel de Portugal pola capela de Sta. Isabel (Lordelo).

Pero o testemuño máis claro deste circular de peregrinos o evidencia o Hospital de peregrinos que se asentaba en Ou Condado, do que aínda se conserva o seu Lauda coas súas cruces patada a ambos os dous lados. Este Hospital pertencía aos Cabaleiros Templarios da orde de San Juan de Jerusalén; e é que non debemos esquecer que por entón (s.XII) este territorio era o primeiro bastión de defensa contra as escaramuzas bélicas entre o reino de Galicia e Portugal, haciendose entón necesario, a proteción de todos aqueles peregrinos que desexaban continuar tranquilamente o seu percorrido cara a Santiago de Compostela.

Testemuños escritos que aludan ao topónimo: "Hospital" en O Condado referenciando a actual feligresía de Sta. María do Hospital do Condado, obsérvanse en vellos fueros, como os seguintes:

“...año de 1448 Julio do condado recibe en foro el cas1 do condado en Sta María do ospital pte...e polo vigueiro de bogon con rego do ospital.”

“año de 1565... Estevan fernandez rezive en foro el cas1 do condado en Sta María del hospital de diezisiete fanegas en semiente, pte con bigueiro de labandeyra...”

Así mesmo constátanse testemuños toponímicos doutro hospital na contorna de Sta. Maria de Vilar, en cálea hospital, posteriormente cuartel militar durante a Guerra Civil española.

As terras de Padrenda eran pois o primeiro baluarte que debía sufocar o acoso lusitano e o seu incursión a través de la "raia seca", desde o s.XII. Así se constata nun libro anónimo conservado no colexio maior de Sta. Cruz de Valladolid:

“ en el año 1135 reinando el emperador y rey de España Alfonso VII, hubo guerras con los portugueses en Galicia ...”

Estas incursiones continuarán a través dos séculos posteriores, xerando progresivamente unha rede de fortalezas como a de Desteriz, Ou Castelo(Bandexa), ou a de Grixó (actualmente recuperada como casa de turismo rural) que aínda conserva unha torre, e que se documenta como levantada durante as guerras hispano lusitanas que se produciron en torno aos anos de 1660 e desde tempos de Felipe II.

Posiblemente constancia de lestes fatais enfrontamentos, sexan as datas gravadas (1686,1722,1722...), en peñascales dos montes do Leboreiro, aínda hoxe visibles; testemuño quizais dalgún soldado huído. Toda esta rede de fortines atopábase comunicada pola vella "Verea de Milmanda" que atravesaba este municipio; e constata a existencia de pontes ou pontillones como o de Esmoriz, xa mencionado en fueros polo menos desde 1620 ou o de Vos Liños; e o comunicaba co histórico alcazar de Milmanda.

Pero estas terras non só debían defenderse do país veciño sinó da feroz rapacidad dos señores contra igrexas e terras que deixaban en grave estado de pobreza os templos aldeanos. Así se pode deducir dun vello preito entre o monasterio de Celanova e Dña. Urraca de Moscoso sobre a jurisdición de Padrenda alá polo ano de 1.545, ou os datos dunha poboación minguada en Crespos que se reducía a 14 veciños e unhas reliquias que non pasaban dun caliz de estaño, sen herdade nin casa nin lugar.

Un antigo documento referente a unha visita pastoral no ano de 1487, infórmanos da antiga división eclesiástica territorial en Arcedianatos, Chantrías, sección á que pertencía Crespos ou A Torre e como tal debían pagar Chantre e feligreses; non así Sta. María de Freanes ou Sta. María de Grijoa pertencentes ao Arcedianato de Castela. Eran momentos moi delicados para toda Galicia e isto escribíase só un ano logo de pasar por aquí os Reis Católicos.

O século XVII é o século do maíz que tanto influíu en toda a Galicia post-renacentista, algo que provocou que prácticamente a totalidade dos ríos e riachuelos do municipio, atópense plagados de interesantes molinos harineros, dos cales, aínda algún na actualidade, atópase en funcionamento.

Tamén son referencia diso, a inmensa cantidade de horreos, algúns realmente considerables pola súa esaxerada lonxitude como os de Vilar.

Da situación destas terras ao longo do século XVIII infórmanos o interrogatorio do Marques de Ensenada, que polo ano 1750 alegaba que : 

“...este territorio era de señorío, jurisdición del Marques de Malpica y Mancera, Conde de Gondomar quien ponía corregidor y justicia ordinaria; también teniente corregidor quien despachaba sus títulos. Lo mismo hacía con las escribanías de número, sin que por ello percibiese derechos algunos.”

        
Este marqués tiña o dereito de Luctuosa que se entendía a mellor alfaia da cabeza de casa que falecese que daba á súa morte e que se axustaba co mordomo correspondente. Percibía ademais este os dereitos de vasallaje que supoñían 190 reais Vellón e polo pedido de Sn. Juán 18 Reais e 17 maravedíes. Debían ademais o pago da Alcabala nova e o da Alcabala vella que sufragaban ao devandito marqués de Malpica por concesión real, e que supoñía uns ingresos de 826 maravedies vellos ao ano.
    
        
Para rematar, sinalaba que debían pagar o Diezmo, Primicia e o de Pascua, nunha proporción considerablemente alta por froitos, colleita e gando.
    
        
É preciso constatar que desde finais do XVII durante o XVIII e XIX constrúense a práctica totalidade dos templos e igrexas repartidos por todo o territorio, aínda que non debemos esquecer a continua referencia a igrexas locais que se referencian en fueros antigos, o que nos debe levar á conclusión, de que lestes novos templos barrocos veñen a sustituír aos antigos; probablemente románicos.

A principios do XIX menciónanse para este territorio dous concellos: A Torre, e Desteriz, do partido xudicial de Bande. Desde 1836, e xa unificado o concejo adoita aludirse a este indistintamente cos nomes de Padrenda ou Milmanda.
        
Xa en pleno século XX esta terra viviu con gran crudeza e valor os anos da posguerra española, onde o contrabando ou "Ramboya", acepción popular, posibilitou que moitos dos seus veciños sobrevivisen á escaseza e ambruna daqueles anos, a pesar do risco que supoñía por entón a Garda Civil que non só requisaba o material, sinó nalgún caso ata a propia vida.
     
Pero o contrabando foi dende sempre un dos oficios máis antigúos por estas terras, coa veciña Castro Leboreiro (Portugal); que xerou un abundante folklore popular como a canción "A Ramboya" con ritmo de pasodoble e que se estendeu rapidamente por todo o sur de Galicia.